สิทธิบัตรและลิขสิทธิ์ตามกฎหมายมีความแตกต่างกันในองค์ประกอบทางกฎหมายแต่สิ่งที่เหมือนกันคือสามารถคุ้มครองสูตรอาหารใหม่ได้เช่นเดียวกัน แต่กฎหมายจะให้ความคุ้มครองแตกต่างกัน วันนี้จะได้อธิบายความแตกต่างและหลักกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับ อาหารใหม่ อาหารสร้างสรรค์ อาหารประดิษฐ์ อาหารงานคหกรรม คืออะไรกันแน่ !
# ความหมายของลิขสิทธิ์ (งานสร้างสรรค์)
งานสร้างสรรค์ที่ผู้สร้างสรรค์ได้ทำหรือก่อให้เกิดงานนั้นด้วยการริเริ่มขึ้นเองโดยมิได้ทำซ้ำหรือดัดแปลงจากงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้อื่นโดยไม่ได้รับอนุญาต คุณค่าของงานหรือคุณค่าทางศิลปะไม่ใช่เงื่อนไขของการคุ้มครองลิขสิทธิ์ แม้งานที่สร้างขึ้นนั้นจะไม่มีคุณค่าของงานหรือคุณค่าทางศิลปะ หากผู้สร้างสรรค์ได้ทำขึ้นด้วยความวิริยะอุตสาหะ ด้วยการทุ่มเทกำลังสติปัญญาความรู้ความสามารถ ใช้ประสบการณ์และวิจารณญาณในการสร้างงานนั้น งานนั้นก็ได้รับความคุ้มครองลิขสิทธิ์ โดยการคุ้มครองลิขสิทธิ์เป็นการให้ความคุ้มครองรูปแบบของการแสดงออกซึ่งความคิด ไม่คุ้มครองความคิดหรือแนวความคิด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1265/2563)
# ความหมายของสิทธิบัตร (งานประดิษฐ์)
เป็นการประดิษฐ์ขึ้นใหม่ มีขั้นการประดิษฐ์ และ เป็นการประดิษฐ์ที่สามารถประยุกต์ในทางอุตสาหกรรมได้ซึ่งจะได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายสิทธิบัตรต่อเมื่อเป็นการประดิษฐ์ขึ้นใหม่หรือต้องไม่เป็นงานที่ปรากฏอยู่แล้ว
# สูตรอาหารเข้าเงื่อนไขข้อไหน
สูตรอาหารที่เป็นงานสร้างสรรค์ คือ ไม่จำเป็นต้องเป็นอาหารใหม่ แต่ได้สร้างสรรค์ได้ทำขึ้นด้วยความวิริยะอุตสาหะ ด้วยการทุ่มเทกำลังสติปัญญาความรู้ความสามารถ ใช้ประสบการณ์และวิจารณญาณในการสร้างงานนั้น แบ่งดังนี้
- -สูตรอาหารที่เป็นงานสร้างสรรค์ทั่วไป
ที่เป็นเพียงงาน (work) ซึ่งทำขึ้นโดยทั่วไปเท่านั้น การผสมผสานอาหารใหม่โดยการเติมแต่งใหม่ลักษณะงานคหกรรมอาหาร เช่น มะระไส้กระเพรา แม้จะมีความใหม่แต่ก็เป็นเพียงงาน (work)สร้างสรรค์ทั่วไป ไม่ได้ใช้ความวิริยะอุตสาหะ ด้วยการทุ่มเทกำลังสติปัญญาความรู้ความสามารถ ใช้ประสบการณ์และวิจารณญาณในการสร้างงานนั้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7957/2568)
- -สูตรอาหารที่เป็นงานสร้างสรรค์อันมีลิขสิทธิ์
เช่น ตามตัวอย่างแรก มะระไส้กระเพรา แต่พื้นผิวของมะระมีการแกะสลักลวดลายที่สร้างสรรค์ขึ้นมาใหม่อย่างงดงาม มีการตกแต่งด้วยพริก และ พืชลักษณะอื่นจนเกิดเป็นงานที่พิเศษมีคุณค่าของงานหรือคุณค่าทางศิลปะจนมีการชื่นชมผลงานโดยตนเองหรือบุคคลอื่น ถือ
ว่าได้ใช้ความวิริยะอุตสาหะ ด้วยการทุ่มเทกำลังสติปัญญาความรู้ความสามารถ ใช้ประสบการณ์และวิจารณญาณในการสร้างงานนั้น เป็นงานที่มีลิขสิทธิ์ ตามกฎหมาย
# สูตรอาหารที่เป็นงานสิทธิบัตร
- -สูตรอาหารที่เป็นงานคหกรรมอาหารทั่วไป
ที่เป็นเพียงงาน (work) ซึ่งทำขึ้นโดยทั่วไปเท่านั้น การผสมผสานอาหารใหม่โดยการเติมแต่งใหม่ลักษณะงานคหกรรมอาหาร เช่น มะระไส้กระเพรา แม้จะมีความใหม่แต่ก็เป็นเพียงงาน (work) ประดิษฐ์ทั่วไป ไม่ได้เกิดเป็นการประดิษฐ์ขึ้นใหม่ มีขั้นการประดิษฐ์ และ การเปลี่ยนแปลงของส่วนประกอบของอาหาร หรือโครงสร้างของอาหาร หรือรูปแบบของอาหารอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งส่งผลต่อคุณค่าทางโภชนาการ
- -สูตรอาหารที่เป็นงานประดิษฐ์
เช่น ตามตัวอย่างแรก มะระไส้กระเพรา แต่พื้นผิวของมะระมีการแกะสลักลวดลายที่สร้างสรรค์ขึ้นมาใหม่อย่างงดงามเกิดคุณค่าทางศิลปะจนมีการชื่นชมผลงานโดยตนเองหรือบุคคลอื่น ไม่ถือว่าเป็นการประดิษฐ์ขึ้นใหม่ มีขั้นการประดิษฐ์ และ เกิดการเปลี่ยนแปลงของส่วนประกอบของอาหาร หรือโครงสร้างของอาหาร หรือรูปแบบของอาหารอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งส่งผลต่อคุณค่าทางโภชนาการ
ไม่สามารถจดสิทธิบัตรได้
# สูตรอาหารที่เป็นงานประดิษฐ์ ต้องประกอบด้วย องค์ประกอบดังนี้
- – การประดิษฐ์ขึ้นใหม่
- – มีขั้นการประดิษฐ์ (มีผลเชิงเทคนิค)
- – ประยุกต์ใช้ในทางอุตสาหกรรมได้
- – การเปลี่ยนแปลงของส่วนประกอบของอาหาร หรือโครงสร้างของอาหาร หรือรูปแบบของอาหารอย่างมีนัยสำคัญ
- -สูตรอาหารส่งผลต่อคุณค่าทางโภชนาการ หรือ กระบวนการทางเคมีภายในร่างกายของสิ่งมีชีวิต (metabolism) หรือ ระดับของสารที่ไม่พึงประสงค์ (level of undesirable substances) เป็นต้น
- -สูตรอาหารส่งผลต่อเศรษฐกิจและสังคมและไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อย
# หมายเหตุ ที่ทำให้เกิดการเข้าใจผิดเรื่องสูตรอาหาร
ผัดกะเพราใส่ข้าวโพดอ่อน ผัดกะเพราของคนอื่นใส่น้ำตาล 5 กรัม ผัดกะเพราผัดที่อุณหภูมิ 90 องศา ผัดกะเพราะคนอื่นอุ่นนำวัตถุดิบไปคลุกกับเครื่องปรุงผ่อนนำไปผัด แม้จะมีความใหม่ที่แตกต่างจากเดิม แต่ความใหม่นั้น ต้องมีผลเชิงเทคนิคอาหารอย่างมีนัยสำคัญด้วย กรณีนี้ไม่สามารถจดสิทธิบัตรได้
# อาหารใหม่ (Novel food) : ตามกฎหมายอย. (อาหารและยา)
- มีเปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญ การเปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญต้องส่งผลต่อคุณค่าทางโภชนาการ กระบวนการทางเคมี ภายในร่างกายของสิ่งมีชีวิต (metabolism) หรือระดับของสารที่ไม่พึงประสงค์ (level of undesirable substances)
- ต้องมีการประเมินความปลอดภัยสำหรับอาหารใหม่ (Novel Food)
- ต้องทำๆได้จริงแล้วมีอาหารใหม่ (Novel Food) จริงแล้ว
# กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
พระราชบัญญัติสิทธิบัตรพ.ศ. 2522
พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่
