เครื่องมือแพทย์มีหลายประเภท เช่น เครื่องมือแพทย์ที่ใช้โดยบุคคลทั่วไป (Home use medical device) เครื่องมือแพทย์สำหรับผู้ประกอบวิชาชีพทางการแพทย์และสาธารณสุข (Professional use medical device) และ หมายรวมถีง ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่เกี่ยวกับซอฟแวร์ (Software) นอกจากนั้นเครื่องมือแพทย์ ยังแบ่งความเสี่ยงออกไปถึง 4 ความเสี่ยง เช่น
(๑) เครื่องมือแพทย์ประเภทที่ ๑ หมายความว่า เครื่องมือแพทย์ที่มีความเสี่ยงต่ำ
(๒) เครื่องมือแพทย์ประเภทที่ ๒ หมายความว่า เครื่องมือแพทย์ที่มีความเสี่ยงปานกลาง ระดับต่ำ
(๓) เครื่องมือแพทย์ประเภทที่ ๓ หมายความว่า เครื่องมือแพทย์ที่มีความเสี่ยงปานกลาง ระดับสูง
(๔) เครื่องมือแพทย์ประเภทที่ ๔ หมายความว่า เครื่องมือแพทย์ที่มีความเสี่ยงสูง
ต่อมา ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไข การแสดงฉลากและเอกสารกำกับเครื่องมือแพทย์ พ.ศ. 2568 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน 2568 ประกาศราชกิจจานุเบกษา เล่ม 142 ตอนพิเศษ 397ง หน้า 19-24 วันที่ 22 ธันวาคม 2568 มีผลใช้บังคับวันที่ 20 มิถุนายน 2569 ผู้จดทะเบียนสถานประกอบการ ผู้รับอนุญาต ผู้แจ้งรายการละเอียด หรือผู้จดแจ้ง ต้องจัดให้มีฉลากเครื่องมือแพทย์ เอกสารกำกับเครื่องมือแพทย์ ที่สามารถเห็นได้ชัดเจน ทั้งนี้ การแสดงข้อความต้องไม่เป็นเท็จหรือเกินความจริง ไม่มีลักษณะโอ้อวดสรรพคุณ หรือทำให้เข้าใจผิดในสาระสำคัญ ภาพรวมฉลากและเอกสารกำกับเครื่องมือแพทย์
วันนี้ TGC Thailand ขออธิบายความแตกต่างของเครื่องมือแพทย์มทั้ง 3 ประเภท และ ข้อกำหนดการแสดงฉลาก ดังนี้
# ความหมายประเภทเครื่องมือแพทย์
- เครื่องมือแพทย์ที่ใช้โดยบุคคลทั่วไป (Home use medical device) หมายความว่า เครื่องมือแพทย์ที่มีจุดมุ่งหมายให้สามารถนำไปใช้ได้โดยบุคคลทั่วไป (lay users) ณ สถานที่ซึ่งไม่มี ลักษณะหรือสภาพแวดล้อมเป็นสถานพยาบาล เช่น บ้านพักอาศัย หรือเครื่องมือแพย์ที่บุคลากร ทางการแพทย์สั่งใช้สำหรับผู้ป่วยหรือสัตว์ป่วยนอกสถานพยาบาล และให้รวมถึงเครื่องมือแพทย์ ที่มีจุดมุ่งหมายให้ใช้ทั้งในและนอกสถานพยาบาล
- เครื่องมือแพทย์สำหรับผู้ประกอบวิชาชีพทางการแพทย์และสาธารณสุข (Professional use medical device) หมายความว่า เครื่องมือแทย์ที่ไม่ใช้โดยบุคคลทั่วไป โดยมีจุดมุ่งหมายให้ใช้เฉพาะ ผู้ประกอบวิชาชีพทางการแพทย์และสาธารณสุข หรือภายใต้การกำกับดูแลของผู้ประกอบวิชาชีพ
ทางการแพทย์และสาธารณสุข - ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่เกี่ยวกับซอฟแวร์ (Software) ชุดคำสั่งหรือโปรแกรมที่ใช้สั่งงานให้คอมพิวเตอร์ทำงาน
- แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ดังนี้
- Embedded software เป็นซอฟต์แวร์แบบฝั่งหรือที่ติดตั้งมาพร้อมกับฮาร์ดแวร์ (Hardware) เพื่อควบคุมหรือจัดการการทำงาน
- Standalone software เป็นซอฟต์แวร์ที่ใช้งานโดยลำพังโดยไม่ต้องมีการเชื่อมต่อกับคอมพิวเตอร์ เช่น Web-based application เป็นซอฟต์แวร์ที่ทำงานผ่านเว็บบราวเซอร์ เช่น Google Chrome, Firefox, Microsoft Edge โดยไม่ต้องมีการติดตั้ง Application (แอปพลิเคชัน) เป็นโปรแกรมที่ต้องติดตั้งบนอุปกรณีอิเล็กพรอนิกส์ เช่น โทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์ นาฬิกา (Smart watch)โดยผู้ใช้งานซอฟต์แวร์อาจเป็นได้ทั้งบุคคลทั่วไป (Home use) หรือผู้เชี่ยวชาญ (Professional use)
- แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ดังนี้
- ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่เกี่ยวกับซอฟแวร์ (Software) เกี่ยวข้องกับ
- สัญญาณชีพ (Vital signs)
- การนอนหลับ
- สุขภาพจิต
- การล้ม (fall detection)
- ความบกพร่อง/ความผิดปกติการรับรู้ (Perception)
- ประเมินความเสี่ยง (Risk assessment)
- วางแผน (Planing)
- เตือน (Alarm/Notification)
- การให้บริการ (Service)
- ซอฟแวร์ทางการแพทย์
- โปรแกรมคอมพิวเตอร์ (chatbot) ที่ถูกพัฒนาขึ้นมาให้มีบทบาทในการตอบกลับการสนทนาด้วยตัวอักษรแบบอัตโนมัติผ่าน Messaging Application โดยเป็นโปรแกรมตอบกลับอัตโนมัติ
# การแสดงสลากเครื่องมือแพทย์ที่ใช้โดยบุคคลทั่วไป/ผู้ประกอบวิชาชีพ
ลักษณะทั่วไป
- ชื่อผลิตภัณฑ์
- รายละเอียดเกี่ยวกับเครื่องมือแพทย์ที่จำเป็น เช่น ส่วนประกอบสำคัญ หลักการทำงาน ประเภท ชนิด
- วัตถุประสงค์การใช้ ข้อบ่งใช้
- จำนวน ปริมาณบรรจุหรือปริมาณที่สามารถบรรจุ แล้วแต่กรณี
- วิธีการใช้ คำแนะนำในการใช้ (ยกเว้นกรณีเครื่องมือแพทย์มีความชัดเจนในการใช้งานอยู่แล้ว)
- ชื่อและที่ตั้งของสถานที่ผลิต หรือสถานที่นำเข้า แล้วแต่กรณี ในกรณีเป็นผู้นำเข้า ให้แสดงชื่อสถานที่ผลิตเมืองและประเทศ ที่ผลิตด้วย หากไม่แสดงชื่อสถานที่และเมืองของผู้ผลิตให้แสดงชื่อเจ้าของผลิตภัณฑ์ เมือง ประเทศเจ้าของผลิตภัณฑ์และประเทศผู้ผลิตแทน
- เลขที่ใบอนุญาต ใบรับแจ้งรายการละเอียด หรือใบรับจดแจ้ง
- ชื่อ ที่อยู่และหมายเลขโทรศัพท์ หรือช่องทางการติดต่อ กรณีต้องการข้อมูลเพิ่มเติมหรือร้องเรียน
- เลขที่หรืออักษรแสดงครั้งที่ผลิต หรือรุ่นที่ผลิต หรือรหัสประจำเครื่อง (Serial number)
- เดือน ปี หรือปี เดือน ที่ผลิต โดยแสดงปีด้วยตัวเลข 4 หลัก กรณีเครื่องมือแพทย์ไม่มีการกำหนดอายุการใช้งาน
- เดือน ปี หรือปี เดือน ที่หมดอายุ โดยแสดงปีด้วยตัวเลข 4 หลัก หรือระบุอายุการใช้งานนับจากวันที่ผลิต
- กรณีเครื่องมือแพทย์มีการกำหนดอายุการใช้งาน
- วิธีการเก็บรักษา
- คำเตือน ข้อห้ามใช้ หรือข้อควรระวัง เพื่อให้การใช้เครื่องมือแพทย์ เกิดความปลอดภัย (ในกรณีที่มี)
- เดือนปีที่ออก หรือแก้ไขครั้งลำสุด หรือรหัสควบคุมเอกสารที่เป็นปัจจุบัน
# การแสดงสลากผลิตภัณฑ์สุขภาพที่เกี่ยวกับซอฟแวร์ (Software)
ลักษณะทั่วไป
- ชื่อผลิตภัณฑ์
- วัตถุประสงค์การใช้
- ข้อบ่งใช้
- รายละเอียดเกี่ยวกับเครื่องมือแพทย์ที่จำเป็น เช่น ส่วนประกอบสำคัญ หลักการทำงทำงาน ประเภท ชนิด
- ชื่อของผู้ผลิตหรือเจ้าของผลิตภัณฑ์
- เลขที่หรืออักษรแสดงเวอร์ชั่น หรือเลขที่หรืออักษรแสดงครั้งที่ผลิต หรือรุ่นที่ผลิส หรือรหัสประจำเครื่อง (seial number)
- คำเตือน ข้อห้ามใช้ หรือข้อควรระวัง (ถ้ามี)
- รหัสระบุเอกลักษณ์ (Unique Device Identication: UDI) สำหรับเครื่องมือแพทย์ประเภาทที่ 4 ประเภทที่ 3 หรือประเภทที่ 2 (ถ้ามี)
- กรณีซอฟต์แวร์หรือแอปพลิเคชั่นไม่มีลักษณะทางกายภาพ ให้แสดงในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์
- กรณีซอฟต์แวร์หรือแอปพลิเคชันมีลักษณะทางกายภาพ ให้แสดงที่ภาชนะบรรจุ
# การแสดงสลากเครื่องมือแพทย์เฉพาะ
ประกอบด้วยผลิตภัณฑ์ ดังนี้
- ถุงมือสำหรับการศัลยกรรม
- กระบอกฉีดอินซูลินปราศจากเชื้อชนิดใช้ครั้งเดียว
- กระบอกฉีดยาผ่านใต้ผิวหนังปราศจากเชื้อชนิดใช้ครั้งเดียว
- ถุงมือสำหรับการตรวจโรค
- ถุงยางอนามัย
- ผลิตภัณฑ์ที่มีสมบัติหนึดสำหรับใช้ในกระบวนการผ่าตัดตา
- ชุดทดสอบสารเสพติดเมทแอมเฟตามีนในปัสสาวะ
- ถุงบรรจุโลหิตมนุษย์
- ผลิตภัณฑ์เข้มข้นสำหรับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม
- ชุดตรวจที่เกี่ยวข้องกับการติดเชื้อเอชไอวี
- ชุดตรวจที่เกี่ยวข้องกับการตรวจคัดกรองการติดเชื้อเอชไอวีด้วยตนเอง
- ผลิตภัณฑ์สำหรับการดูแลเลนส์สัมผัส
- กรดไฮยาลูโรนิกชนิดฉีดเพื่อแก้ไขข้อบกพร่องของผิวหนัง
- ผลิตภัณฑ์ที่มีแอลกอฮอล์เป็นส่วนประกอบเพื่อฆ่าเชื้อสำหรับมนุษย์ สัตว์ และเครื่องมือแพทย์
- เต้านมเทียมซิลิโคนใช้ฝังในร่างกาย
- ผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟัน
- เครื่องหรืออุปกรณ์ที่ใช้ภายบอกเพื่อเสริมหรือกระชับเต้านม
- เลนส์สัมผัส
ซึ่งมีการกำหนดมาตรฐานใหม่ อ้างถึง เครื่องมือแพทย์ 21 สินค้ากำหนดมาตราฐานใหม่ บังคับใช้ 3/11/69
# สรุป
โดยที่เป็นการสมควรปรับปรุงประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขแสดงฉลากและเอกสารกำกับเครื่องมือแพทย์ พ.ศ. ๒๕๖๓ ให้เหมาะสมจึงได้กำหนดการแสดงฉลากสำหรับ เครื่องมือแพทย์ที่ใช้โดยบุคคลทั่วไป (Home use medical device) เครื่องมือแพทย์สำหรับผู้ประกอบวิชาชีพทางการแพทย์และสาธารณสุข (Professional use medical device) และ หมายรวมถีง ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่เกี่ยวกับซอฟแวร์ (Software) ใหม่ ทำให้ผู้ประกอบการต้องดำเนินการตามกฎหมายให้ถูกต้องต่อไป
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่